Wednesday, September 10, 2025

Timor oan ida deit

 Timor oan ida deit

 
Habokon iha abut dikin buras
Sanak tula ba ramelau,
Nani ba kablake hakletek ba matebian
Laiha loro monutun ba rai.


Hateke ba tasi feto,
lalatak baku ba tasi mane
Loron ba Rai, Rai ba Loron
Loro iha nia fatin, rai iha nia fatin.


Oequsse to tutuala
Kablake ramelau matebian
Laiha rai fatin ba loro hiit nia aan
Laiha loro fatin ba rai, hatur nia aan.
 
Morten kaibauk
Belak no mamafatin
Hussar talin ida
Luut toba bote kaut ida
Timor oan lisan ida-deit.


Habokon iha dikin abut soe ba mai
Abut ho dikin fo aihan ba isin
Maske ramun soe ba mai hun ida-deit.
 
Habokon iha abut dikin buras
Abut hametin hun, dikin fo mahon ba isin
Fo bukur barai, haforsa abut Iha hun ida.
 
Lisensa rai, husu lu'ut ami a'an ba o
Lisensa loro, husu hakmahan ami a’an ba o
Hafutar ami idadeit, iha inur lalatak LAFAHEK.

Dili 5 Sep 2006
Cristovão PEREIRA

VIOLINU

 

VIOLINU


Ho kalan kmaus, hau halimar ho lian mihis
Hamaluk ho kibukibu, halimar ho nakukun
Haklolo hau nia liman, hodi buka akorde ida
Hamutuk ho Violinu, iha kanananuk solitáriu.


Halulin iha biola talin, ho liman neneik
Hau sente lian kmanek, semo lemo lemo
Hodi dalan ba lian, mak haksumik hela
Hamamar ita klehek, halolo ita kle’un.


Ho kalan fitun, fo nia naroman
Hakmatek ho violinu, ho lian likurai
Halimar iha notas, hanesan hau nia bidu
Hakrobuk ida, iha ritmu tebe-tebe.


Hau liman hakletek, hó korda kmaus
Haktuir melodia, ne'ebé la hetan rohan
Hanesan tasi, mak book a’an la para
Halo hau nia klamar, moris ho inspirasaun.
 

 

Cristovão Pereira
Dili, 20/o4/2024

Teknolojia Moderno (telefoni)

 

Teknolojia Moderno

 

Teknolojia, globalizasaun, ó fó promesa
Maibé imi hamout, umanidade ami nian
Facebook, Instagram, WhatsApp Youtube
Hamoos ami nia kultura, hakotu ami nia família.
 
Apa okupadu, ho notísia Facebook
Ama haksolok, ho grupu WhatsApp
Oan sira hipnotizadu, ho jogu digitál
Orasaun lahatene, lakon etika tradisionál.
 
Teknolojia la’ós inimigu
Mantein morál, mantein fé
Mantein kultura, mantein lisan
Tradisaun labele mate mout
 
Ó halo ami sai atan,
Atan ba likes, atan ba views,
Ó halo ami les matan,
Les matan, ba ilusão digitál.
 
Ó halo ami taka matan,
Taka ba problema, iha uma laran,
Ó halo ami, haluha an,
Haluha katak, ami nia moris iha kultura
 
Moris avansa ho teknolojia, sim
Maibé la haluha, rai o nia a'an
Mantein morál, kustume no lisan
Moris iha mundu reál, ho identidade pròpia!.
 
Cristovão Pereira
Dili 4 Junu 2020

Ó la rona hau nia lian (Mai ita Hapara Diskriminasaun)

 

Ó la rona hau nia lian
Problema mak, ó nia infrastrutura la justu.

Ó hatete, hau la kompleto
Maibé hau nia matenek, kompletu
Ó hare, hau nia ain la la'o
Maibé, hau nia hanoin semo hanesan anin.
 
Hau nia matan, la hare ó
Maibé hau iha kbiit, mak ó la hare
Ó la rona, hau nia lian
Miabé hau direitu, mak ó la bele nega.
 
Hau la heroi, hau la triste ba istória
Maibé hau nia prezensa, ó la bele ignora
Hau la presiza, sente konfortável
Maibé hau iha dalan, diferente ba vitória.
 
Hau la buka ó nia 'ajuda'
Maibé, hau ezize direitu hanesan ema hotu
Hau nia defisiénsia, laós problema
Problema mak, ó nia infrastrutura la justu.
 
Ó dehan, la presiza fo solusaun
Afinal ó nia hanoin, mak iha infeksaun
Loron ida, ita sai defisiénsia
Foin hatene, oinsa iha konsiensia.
 
Para!. Para!. Para!.
Mai ita HAKOTU diferensia 
Mai ita Hapara diskriminasaun
Mai ita dehan lae ba steriotipu


Cristovão Pereira
Surabaya, 08 08 2008

 

 

Reza husi ami. (abril inundasaun & covid19)

 Dadolin ida-ne, hakerek momentu, udan boot akontese inundasaun iha Timor laran hotu, inklui Covid 19 ataka mundu tomak afeta to Timor. Uma barak no infrastrutura estragadu (ponte, dalan, eletrisidade). Ameasa seguransa alimentár. Governu implementa medidas restritivas, hanesan (lockdown) parsial iha Dili no zona balun. Proibisaun ba viajen local no internasionál no regulasaun ba karantina. Situasaun ne, Timor oan barak mak afetado, balun lakonsege salva, ha parte tasi tolu Dili ema balu sulan deit iha uma laran, hamlaha to husik iis. Dalan kintu kantu taka hotu, defisil halo movimentu buka moris to ema hamlaha. Iha Abril 2021, Timor-Leste enfrenta tempestadu kriza duplu, COVID-19 ho inundasaun grave, ne’ebé afeta saúde, ekonomia, no moris diáriu povu nian.

 

 Reza husi ami.

 
Nai,
kareta mesak prado
movimento parado
corona mos parada
ema sira parado.
 
Nai,
be nakonu kintu kantu
udan taka dalan kantu-kantu
corona tun sae kanta
ami labele tau kantiga.
 
Nai,
corona hafuhu ami
masker bokon hotu
ami sulan uma laran
maske hamalaha.
 
Nai,
ho fos lata rua
sulan uma laran
la to loron rua
balun husik is.
 
Kuitado Nai,
ami laran metan
kareta vidru metan
hateke ema metan
tun sae olku metan.
 
Nai,
karik iha bobar
kleuk no fukun ruma
halolo hela ba
kore hela ba.
 
 
Cristo P (Likuliku)
Lidun Kamea
14/4/2021

30 de Agostu – Votu Sagrado (lian tetum(

 

30 de Agostu – Votu Sagrado
 
Esperitu ida, votu ida, prego ida,
Husi kabine votasaun justisa hahú,
Disidi destinu, konkista independénsia.
 
Referendu, 30 fulan Agostu ’99,
Husi kaixa votu, povu determina,
Hili liberdade, ka hela kolonizadu.
 
Ho esperansa no konfiansa,
Firmi lahakiduk hakat ba votasaun,
Hasoru terror, husi kilat ibun mei’k.
 
Maski milísia amiasa iha fatin hotu hotu,
Forma iha fatin, hodi fo votu sagrado.
Referendu, mak odamatan ba liberdade.
 
30 de Agostu, loron sagrado,
Kaixa votu, testemunya silensiuza,
Votu sagrado, ba Maubere nia futuru.

Cristovão Pereira (likuliku)
Makasar RI, 30/08/1999
 
 

RAMELAU

RAMELAU, O FOHO LULIK


Ramelau, o foho lulik
Anin nia hú, husi fatuk nia let
Hanesan labarik sira, koalia lapara
Hodi knanoik, no istoria uluk.
 
Ramelau, o foho lulik
Wainhira udan, fo nia turuk
Rona ema tanis, lun turuk
Husi inan, labarik, katuas no ferik.
 
Ramelau, o foho lulik
O sasin, ba sofrimentu
Iha o a’an, hafalun o emar
Ho domin no haksolok.
 
Ramelau, o foho lulik
hakletek husi lolon, to o tutun
hakerek istória, funu no vitoria
O a’as wain, iha rai lalatak lafaek.

Ramelau, o foho lulik
Lulik husi lisan, Timor oan nian
Subar ema, husi ahi no tiru
To udan rai tarutu, o hamahon ami
 
Ramelau, o foho lulik
Iha o leten, hakerek istoria
Hateke hetan fatuk, mina no kafe
Marka rikusoin, timor oan nian.
 
Ramelau, O foho lulik
Mahon habokon, loro hiit nia aan
Iha O isin, fo roman osan mean
Ba oan Timor, iha rai ilas lafaek.
 
 
Cristovão PEREIRA (Likuliku)
Hatubeliku 12 Desembru 2003


Pensaun Vitalísia

Pensaun Vitalísia

 

Pensaun Vitalísia!
Nia tur sadere iha kadeira poder nian,
Enkuantu nia hakilar tun sae ba povo,
Katak “ami servisu ba nasaun!”.
 
Pensaun Vitalísia!
Susu rai bokur, povo nia isin bokur,
Kabun bosu nakonu ho povu nia ran,
Nia hamnasa kroat hanesan surik tutun.
 
Pensaun Vitalísia!
Nia la’o dólar hanesan samea metan,
Ninia nanál sanak, promessa rihun rahun,
Ninia liafuan midar, nakfilak ba veneno.
 
Ospitál aimoruk la iha, eskola la iha livru,
Traktor at, ikan lakon, Pensaun Vitalísia sai bokur,
Povu kuda governu sosa, nudar slogam deit,
Pensaun Vitalisia, halo rasik Lei ba nia aan rasik.
 
Ó Rai Timor! Ó Rai lalatak Lafaek!
Ó Maubere oan! Ó povu ki’ik no mukit
Pensaun nia la hamoris Ó nia moris,
Maibé marka hela fitar, halo Ó ran turuk lahotu.
 
Matebian uma ahi, lulik rai lulik, Loro no Rai,
Rona hela ba, ami halerik husi dadolin ida ne,
Ami intrega Pensaun Vitalisia ba imi liman,
Ami ema laek, ami folin laek, tetu hela ba.
Nai, Sekarik dadolin ne lalós, Perdua ami ba.
 
 
Cristo P (takamatan)
Dili, 4 Maiu 2009

Teknolojia Moderno

 

Teknolojia Moderno

 

Teknolojia, globalizasaun, ó fó promesa
Maibé imi hamout, umanidade ami nian
Facebook, Instagram, WhatsApp Youtube
Hamoos ami nia kultura, hakotu ami nia familia.

Apa okupadu, ho notísia Facebook
Ama haksolok, ho grupu WhatsApp
Oan sira hipnotizadu, ho jogu digitál
Orasaun lahatene, lakon etika tradisionál.


Teknolojia la’ós inimigu
Mantein moral, mantein fé
Mantein kultura, mantein lisan
Tradisaun labele mate mout

Ó halo ami sai atan,
Atan ba likes, atan ba views,
Ó halo ami les matan,
Les matan, ba ilusão digitál.

Ó halo ami taka matan,
Taka ba problema, iha uma laran,
Ó halo ami, haluha an,
Haluha katak, ami nia moris iha kultura

Moris avansa ho teknolojia, sim
Maibé la haluha, rai o nia a'an
Mantein moral, kustume no lisan
Moris iha mundu real, ho identidade pròpia.

 

Cristovão Pereira
Dili 4 Junu 2020

Hau nia dalen, Hau nia Identidade

 

Hau nia dalen, Hau nia Identidade

 

Ha'u nia rain, rain Timor
Husi rai ida inur, klamar lafaek
Hahu husi tutuala, to Oequse
Hamutuk ramelau kablake matebian.
 
Husi Timor to Portugal, iha CPLP
Hakmahan ida dalen Portuguese
Husi foho tun fehan, liu tasibalu
Hakrobuk hamutuk familia Lusofonia.
 
Hau nian dalen, ba ami nia rain
Hau Timor-oan, dalen Tetun
Hau nia lian, hau nia identidade
Hau nia identidade dalen Tetun.
 
Hau dalen Tetun, dalen rai nain
Ho lian seluk Portuguese, dalen tasibalu
Hamutuk ida dalen offisiál Timornian
Hodi semo lemo, marka lian hamutuk.

 


Cristovão PEREIRA (likuliku).
Dili, 25/02/2025

Tuesday, September 9, 2025

Forai Musan Ida


Forai Musan Ida

Mama... Ó iha ne'ebé?
Forai musan, ai-musan ki’ik
Istória ne’ebé semo, husi leet
Halo matawen, turuk lapara
Ó husik uma mamuk, rai nakukun.

Ha’u nia ain ki’ik, susar atu la’o
Hau nia liman kiik, seidauk kaer metin
Hanoin Ó liman ne’ebé, sepre fó hán hau
Ha’u la rona tia ó lian, avo dehan ó sei toba
Hau ba mama nia toba fatin, hakarak hare mama.

Mama... Ó iha ne'ebé?
Hau hamlaha ona, hau sente hamrok
Avó-feto, mak sempre iha hau sorin
Truka mama nia fatin, ne’ebé husik hela
Mama, fuan ne tristi, mama bá ladehan hau.

Iha kalan, wainhira matan ne dukur
Teki-teki rona Ó lian, besik mai ha’u
Bainhira hau loke matan, rai ne mamuk
Avó dehan "Ó toba ona", aban mama mai fali
Ho deit aifunan ida, hase mama iha hau nia hader.

Mama Ó iha dook, hanesan fitun dook iha kalohan
Liman lolo husu Ó, atu kous no hadomin netik hau
Dalaruma ho aifunan, hau liu husi o taba fatin
Hakarak ba kaer ba Ó liman, maibé mamuklos
Mama tula netik liman mai, maibe o nonok hela.

Mama... Ó iha ne'ebé?
Toba hakmatek ba, hamutuk ho Anjo no Santo
Ó mak hau-nia is moris ba, hau nia respirasaun
Ó mak ahiknuluk, sempre fo lakan hau nia dalan
Mama hau hadomi Ó.. Mama… hau hadomi Ó..



Cristo P (Likuliku)
Dili, 20/02/2010

Dadolin ne inspira husi istoria mak roan husi ibun ba ibun.

KORRUPSAUN (Tambá lei agora nonok sem razaun)

 KORRUPSAUN

Tambá lei agora nonok sem razaun


Iha rai ida ne, nakonu ho ilusaun,

Nia komesa buka halo  korrupsaun,
Povo hein hela oinsa foti desizaun.
 
Nia buka ukun ho ambisaun,
Distroi timor monu ba eskuridaun,
Timor oan sai kiak iha nia nasaun.
 
Nia koalia, oin-oin hanesan devosaun,
Nia dehan, nia mak hodi salvasaun,
Afinál nia mak diabu halo traisaun.
 
Iha nia bolsu nakonu osan ilegál,
Povu hein hela bainhira justisa finál,
Afinál Korrupsaun koalia deit iha nanál.
 
Hakilar nafatin kontra korrupsaun,
Atu ita labele monu ba kolusaun,
Haforsa rai ne atu laiha destroisaun.
 
Mai ita kik boot iha uniaun,
Korrupsaun naok ita nia jerasaun,
Tambá lei agora nonok sem razaun.
 

 

Cristo P (likuliku)
Dili, 6 Oktober 2008

Wednesday, September 3, 2025

KIRIKIL DALAM SEPATU

 

KIRIKIL DALAM SEPATU

 

Kirikil dalam sepatu, menusuk langkah,
Mengganggu jalan, Pak gemetar.
 
Di segala ruang sidang, menabur kata manis,
Namun di Bumi Timor-Leste peluru berbicara.
 
Setiap desa dibakar, setiap ladang ditutupi asap,
Anak-anak kehilangan orang tua, mengalir air mata.

Tentara datang, menginjak dengan sepatu,
Meninggalkan jejak darah, tubuh tergeletak.
 
Kirikil kecil di dalam sepatu, tak bisa dibuang,
Kecil tubuhnya, besar artinya, selalu bergema.
 
Kirikil dalam sepatu, Alatas berjalan pincang,
Kirikil dalam sepatu, diplomasi menjadi pincang.
 
Diplomasi membungkam rakyat, krikil meghalan,
Ingin menghapus sejarah, namun sejarah menolak.

Saat akan timba segera, kirikil menjadi tanda,
Kebenaran akan tiba, Timor-Leste MERDEKA.
 
 
Cristovão Pereira (likuliku)
Kalimantan 19 Agustus 1997

Xanana, Belo, Horta.

 

Xanana, Belo, Horta
Roman tolu iha memoria nakukun

 

Iha kalan nakukun husi kolonialista nia ukun,
Xanana mosu hanesan roman iha kalan nia le’et,
Ho FALINTIL, Povu, Juventude hakat hamutuk,
Muda desesperu fo esperansa Independesia.


Xanana, Belo, Horta,
Roman tolu iha memoria nakukun.
Xanana, Belo, Horta,
Fo roman iha kalan nian nakukun.

 

Ramos Horta, loriku rai nain, semo lemo lemo,
Hodi lia rekadu, rekado matawen, rekado nakukun,
Haklaken ba rai hotu, haklaken husi tilun ba tilun,
Ibun lian povu nian, husu justisa kore fukun no bobar.

 

Xanana, Belo, Horta,
Roman tolu iha memoria nakukun.
Xanana, Belo, Horta,
Fo roman iha kalan nakukun.

 

Nai Lulik amu Bispo Belo, bibi atan laran kmaus,
Maske hasoru ahu nain, asufuik, Belo iha oin,
Maske rai nakukun, rai lakan, Belo nunka se’es.
Bibi atan laran diak, sempre buka nia bibi sira,

 

Xanana, Belo, Horta,
Hakat ida ho Povu Timor oan.
Xanana, Belo, Horta,
Hakat ona ba Libertasaun.



Cristovão PEREIRA

Dili, 13 Juñu 2002

Tuesday, September 2, 2025

DIED FOR THE FREEDOM

 

DIED FOR THE FREEDOM


In the land of silence,
Rest the combatants,
Who fell on the frontline.

We died for the freedom,

Our bodies torn by torture,
Our souls stabbed by bullets.

Scarred by violence,
Women were violated,
Children who lost their parents.
 
Timor-Leste in our soul,
Many were massacred,
Others enslaved by war.

This land is sacred,
This people are sacred,
Timor-Leste, never be sold.

A rooster crow in up mountain,
Will still crow loudly, with courage,
For INDEPENDENCE, we no retreat.


Cristovão PEREIRA (likuliku)

Dili, UNTIM 23 June 1991