• Espíritu Ne'ebé Toba Hela: Sai hanesan metafora ba espíritu luta povu Timor-Leste nian ne'ebé dala ruma bele haluha iha realidade moris depois independénsia. • Fanun: Sai hanesan bolu hamoris fila fali espíritu luta, atu fó hanoin katak independénsia la'ós deklaração de'it, maibé prosesu naroman ne'ebé presiza serbisu maka'as no dedikasaun. Konvida jerasaun foin sae sira atu aprende husi istória, atu komprende signifika luta nian, no atu kontinua luta hodi realiza eroi sira-nia mehi.
Wednesday, September 10, 2025
VIOLINU
VIOLINU
Ho kalan kmaus, hau halimar ho lian mihis
Hamaluk ho kibukibu, halimar ho nakukun
Haklolo hau nia liman, hodi buka akorde ida
Hamutuk ho Violinu, iha kanananuk solitáriu.
Halulin
iha biola talin, ho liman neneik
Hau sente lian kmanek, semo lemo lemo
Hodi
dalan ba lian, mak haksumik hela
Hamamar ita klehek, halolo ita kle’un.
Ho
kalan fitun, fo nia naroman
Hakmatek ho violinu, ho lian likurai
Halimar iha notas, hanesan hau nia bidu
Hakrobuk ida, iha ritmu tebe-tebe.
Hau
liman hakletek, hó korda kmaus
Haktuir melodia, ne'ebé la hetan rohan
Hanesan tasi, mak book a’an la para
Halo hau nia klamar, moris ho inspirasaun.
Dili, 20/o4/2024
Teknolojia Moderno (telefoni)
Teknolojia
Moderno
Maibé imi hamout, umanidade ami nian
Facebook, Instagram, WhatsApp Youtube
Hamoos ami nia kultura, hakotu ami nia família.
Ama haksolok, ho grupu WhatsApp
Oan sira hipnotizadu, ho jogu digitál
Orasaun lahatene, lakon etika tradisionál.
Mantein morál, mantein fé
Mantein kultura, mantein lisan
Tradisaun labele mate mout
Atan ba likes, atan ba views,
Ó halo ami les matan,
Les matan, ba ilusão digitál.
Taka ba problema, iha uma laran,
Ó halo ami, haluha an,
Haluha katak, ami nia moris iha kultura
Maibé la haluha, rai o nia a'an
Mantein morál, kustume no lisan
Moris iha mundu reál, ho identidade pròpia!.
Dili 4 Junu 2020
Ó la rona hau nia lian (Mai ita Hapara Diskriminasaun)
Problema mak, ó nia infrastrutura la justu.
Ó hatete, hau
la kompleto
Maibé hau nia
matenek, kompletu
Ó hare, hau nia ain la la'o
Maibé, hau nia hanoin semo hanesan
anin.
Maibé hau iha kbiit, mak ó la hare
Ó la rona, hau
nia lian
Miabé hau
direitu, mak ó la bele nega.
Maibé hau nia
prezensa, ó la bele ignora
Hau la
presiza, sente konfortável
Maibé hau iha
dalan, diferente ba vitória.
Maibé, hau
ezize direitu hanesan ema hotu
Hau nia
defisiénsia, laós problema
Problema mak,
ó nia infrastrutura la justu.
Afinal ó nia
hanoin, mak iha infeksaun
Loron ida, ita
sai defisiénsia
Foin hatene,
oinsa iha konsiensia.
Mai ita HAKOTU
diferensia
Mai ita Hapara diskriminasaun
Mai ita dehan lae ba steriotipu
Cristovão Pereira
Surabaya, 08 08 2008
Reza husi ami. (abril inundasaun & covid19)
Dadolin ida-ne, hakerek momentu, udan boot akontese inundasaun iha Timor laran hotu, inklui Covid 19 ataka mundu tomak afeta to Timor. Uma barak no infrastrutura estragadu (ponte, dalan, eletrisidade). Ameasa seguransa alimentár. Governu implementa medidas restritivas, hanesan (lockdown) parsial iha Dili no zona balun. Proibisaun ba viajen local no internasionál no regulasaun ba karantina. Situasaun ne, Timor oan barak mak afetado, balun lakonsege salva, ha parte tasi tolu Dili ema balu sulan deit iha uma laran, hamlaha to husik iis. Dalan kintu kantu taka hotu, defisil halo movimentu buka moris to ema hamlaha. Iha Abril 2021, Timor-Leste enfrenta tempestadu kriza duplu, COVID-19 ho inundasaun grave, ne’ebé afeta saúde, ekonomia, no moris diáriu povu nian.
Nai,
kareta mesak prado
movimento parado
corona mos parada
ema sira parado.
Nai,
be nakonu kintu kantu
udan taka dalan kantu-kantu
corona tun sae kanta
ami labele tau kantiga.
Nai,
corona hafuhu ami
masker bokon hotu
ami sulan uma laran
maske hamalaha.
Nai,
ho fos lata rua
sulan uma laran
la to loron rua
balun husik is.
Kuitado Nai,
ami laran metan
kareta vidru metan
hateke ema metan
tun sae olku
metan.
Nai,
karik iha bobar
kleuk no fukun ruma
halolo hela ba
kore hela ba.
Cristo P (Likuliku)
Lidun Kamea
14/4/2021
30 de Agostu – Votu Sagrado (lian tetum(
Husi kabine votasaun justisa hahú,
Disidi destinu, konkista independénsia.
Husi kaixa votu, povu determina,
Hili liberdade, ka hela kolonizadu.
Firmi lahakiduk hakat ba votasaun,
Hasoru terror, husi kilat ibun mei’k.
Forma iha fatin, hodi fo votu sagrado.
Referendu, mak odamatan ba liberdade.
Kaixa votu, testemunya silensiuza,
Votu sagrado, ba Maubere nia futuru.
Cristovão Pereira (likuliku)
Makasar RI, 30/08/1999
RAMELAU
RAMELAU, O FOHO LULIK
Anin nia hú, husi fatuk nia let
Hanesan labarik sira, koalia lapara
Hodi knanoik, no istoria uluk.
Ramelau, o foho lulik
Wainhira udan, fo nia turuk
Rona ema tanis, lun turuk
Husi inan, labarik, katuas no ferik.
Ramelau, o foho lulik
O sasin, ba sofrimentu
Iha o a’an, hafalun o emar
Ho domin no haksolok.
Ramelau, o foho lulik
hakletek husi lolon, to o tutun
hakerek istória, funu no vitoria
O a’as wain, iha rai lalatak lafaek.
Ramelau, o foho lulik
Lulik husi lisan, Timor oan nian
Subar ema, husi ahi no tiru
To udan rai tarutu, o hamahon ami
Ramelau, o foho lulik
Iha o leten, hakerek istoria
Hateke hetan fatuk, mina no kafe
Marka rikusoin, timor oan nian.
Mahon habokon, loro hiit nia aan
Iha O isin, fo roman osan mean
Ba oan Timor, iha rai ilas lafaek.
Cristovão PEREIRA (Likuliku)
Hatubeliku 12 Desembru 2003
Pensaun Vitalísia
Pensaun Vitalísia
Nia tur sadere iha kadeira poder nian,
Enkuantu nia hakilar tun sae ba povo,
Katak “ami servisu ba nasaun!”.
Susu rai bokur, povo nia isin bokur,
Kabun bosu nakonu ho povu nia ran,
Nia hamnasa kroat hanesan surik tutun.
Nia la’o dólar hanesan samea metan,
Ninia nanál sanak, promessa rihun rahun,
Ninia liafuan midar, nakfilak ba veneno.
Traktor at, ikan lakon, Pensaun Vitalísia sai bokur,
Povu kuda governu sosa, nudar slogam deit,
Pensaun Vitalisia, halo rasik Lei ba nia aan rasik.
Ó Maubere oan! Ó povu ki’ik no mukit
Pensaun nia la hamoris Ó nia moris,
Maibé marka hela fitar, halo Ó ran turuk lahotu.
Rona hela ba, ami halerik husi dadolin ida ne,
Ami intrega Pensaun Vitalisia ba imi liman,
Ami ema laek, ami folin laek, tetu hela ba.
Nai, Sekarik dadolin ne lalós, Perdua ami ba.
Dili, 4 Maiu 2009
Teknolojia Moderno
Teknolojia
Moderno
Teknolojia, globalizasaun, ó fó
promesa
Maibé imi hamout, umanidade ami nian
Facebook, Instagram, WhatsApp Youtube
Hamoos ami nia kultura, hakotu ami nia familia.
Apa okupadu, ho notísia Facebook
Ama haksolok, ho grupu WhatsApp
Oan sira hipnotizadu, ho jogu digitál
Orasaun lahatene, lakon etika tradisionál.
Mantein moral, mantein fé
Mantein kultura, mantein lisan
Tradisaun labele mate mout
Ó halo ami sai atan,
Atan ba likes, atan ba views,
Ó halo ami les matan,
Les matan, ba ilusão digitál.
Ó halo ami taka matan,
Taka ba problema, iha uma laran,
Ó halo ami, haluha an,
Haluha katak, ami nia moris iha kultura
Moris avansa ho teknolojia, sim
Maibé la haluha, rai o nia a'an
Mantein moral, kustume no lisan
Moris iha mundu real, ho identidade pròpia.
Dili 4 Junu 2020
Hau nia dalen, Hau nia Identidade
Hau nia dalen, Hau nia Identidade
Ha'u nia rain, rain Timor
Husi rai ida inur, klamar lafaek
Hahu husi tutuala, to Oequse
Hamutuk ramelau kablake matebian.
Husi Timor to Portugal, iha CPLP
Hakmahan ida dalen Portuguese
Husi foho tun fehan, liu tasibalu
Hakrobuk hamutuk familia Lusofonia.
Hau nian dalen, ba ami nia rain
Hau Timor-oan, dalen Tetun
Hau nia lian, hau nia identidade
Hau nia identidade dalen Tetun.
Hau dalen Tetun, dalen
rai nain
Ho lian seluk Portuguese, dalen tasibalu
Hamutuk ida dalen offisiál Timornian
Hodi semo lemo, marka lian hamutuk.
Cristovão PEREIRA (likuliku).
Dili, 25/02/2025
Tuesday, September 9, 2025
Forai Musan Ida
Forai Musan Ida
Mama... Ó iha ne'ebé?
Forai musan, ai-musan ki’ik
Istória ne’ebé semo, husi leet
Halo matawen, turuk lapara
Ó husik uma mamuk, rai nakukun.
Ha’u nia ain ki’ik, susar atu la’o
Hau nia liman kiik, seidauk kaer metin
Hanoin Ó liman ne’ebé, sepre fó hán hau
Ha’u la rona tia ó lian, avo dehan ó sei toba
Hau ba mama nia toba fatin, hakarak hare mama.
Mama... Ó iha ne'ebé?
Hau hamlaha ona, hau sente hamrok
Avó-feto, mak sempre iha hau sorin
Truka mama nia fatin, ne’ebé husik hela
Mama, fuan ne tristi, mama bá ladehan hau.
Iha kalan, wainhira matan ne dukur
Teki-teki rona Ó lian, besik mai ha’u
Bainhira hau loke matan, rai ne mamuk
Avó dehan "Ó toba ona", aban mama mai fali
Ho deit aifunan ida, hase mama iha hau nia hader.
Mama Ó iha dook, hanesan fitun dook iha kalohan
Liman lolo husu Ó, atu kous no hadomin netik hau
Dalaruma ho aifunan, hau liu husi o taba fatin
Hakarak ba kaer ba Ó liman, maibé mamuklos
Mama tula netik liman mai, maibe o nonok hela.
Mama... Ó iha ne'ebé?
Toba hakmatek ba, hamutuk ho Anjo no Santo
Ó mak hau-nia is moris ba, hau nia respirasaun
Ó mak ahiknuluk, sempre fo lakan hau nia dalan
Mama hau hadomi Ó.. Mama… hau hadomi Ó..
Cristo P (Likuliku)
Dili, 20/02/2010
Dadolin ne inspira husi istoria mak roan husi ibun ba ibun.
KORRUPSAUN (Tambá lei agora nonok sem razaun)
KORRUPSAUN
Iha rai ida ne, nakonu ho ilusaun,
Povo hein hela oinsa foti desizaun.
Nia buka ukun ho ambisaun,
Distroi timor monu ba eskuridaun,
Timor oan sai kiak iha nia nasaun.
Nia koalia, oin-oin hanesan devosaun,
Iha nia bolsu nakonu osan ilegál,
Povu hein hela bainhira justisa finál,
Afinál Korrupsaun koalia deit iha nanál.
Hakilar nafatin kontra korrupsaun,
Atu ita labele monu ba kolusaun,
Haforsa rai ne atu laiha destroisaun.
Mai ita kik boot iha uniaun,
Korrupsaun naok ita nia jerasaun,
Tambá lei agora nonok sem razaun.
Dili, 6 Oktober 2008
Wednesday, September 3, 2025
KIRIKIL DALAM SEPATU
KIRIKIL DALAM
SEPATU
Mengganggu jalan, Pak gemetar.
Namun di Bumi Timor-Leste peluru berbicara.
Anak-anak kehilangan orang tua, mengalir air mata.
Tentara datang, menginjak dengan sepatu,
Meninggalkan jejak darah, tubuh tergeletak.
Kecil tubuhnya, besar artinya, selalu bergema.
Kirikil dalam sepatu, diplomasi menjadi pincang.
Ingin menghapus sejarah, namun sejarah menolak.
Saat akan timba segera, kirikil menjadi tanda,
Kebenaran akan tiba, Timor-Leste MERDEKA.
Kalimantan 19 Agustus 1997
Xanana, Belo, Horta.
Roman tolu iha memoria nakukun
Iha kalan
nakukun husi kolonialista nia ukun,
Xanana mosu hanesan roman iha kalan nia le’et,
Ho FALINTIL, Povu, Juventude hakat hamutuk,
Muda desesperu fo esperansa Independesia.
Roman tolu iha memoria nakukun.
Xanana, Belo, Horta,
Fo roman iha kalan nian nakukun.
Hodi lia rekadu, rekado matawen, rekado nakukun,
Haklaken ba rai hotu, haklaken husi tilun ba tilun,
Ibun lian povu nian, husu justisa kore fukun no bobar.
Roman tolu iha memoria nakukun.
Xanana, Belo, Horta,
Fo roman iha kalan nakukun.
Maske hasoru ahu nain, asufuik, Belo iha oin,
Maske rai nakukun, rai lakan, Belo nunka se’es.
Hakat ida ho Povu Timor oan.
Xanana, Belo, Horta,
Hakat ona ba Libertasaun.
Cristovão PEREIRA
Dili, 13 Juñu 2002
Tuesday, September 2, 2025
DIED FOR THE FREEDOM
DIED FOR THE FREEDOM
Rest the combatants,
Who fell on the frontline.
We died for the freedom,
Our souls stabbed by bullets.
Scarred by violence,
Women were violated,
Children who lost their parents.
Many were massacred,
Others enslaved by war.
This people are sacred,
Timor-Leste, never be sold.
Will still crow loudly, with courage,
For INDEPENDENCE, we no retreat.
Cristovão PEREIRA (likuliku)
Fanun Klamar Sira
-
▼
2025
(57)
-
▼
September
(15)
- Timor oan ida deit
- VIOLINU
- Teknolojia Moderno (telefoni)
- Ó la rona hau nia lian (Mai ita Hapara Diskriminas...
- Reza husi ami. (abril inundasaun & covid19)
- 30 de Agostu – Votu Sagrado (lian tetum(
- RAMELAU
- Pensaun Vitalísia
- Teknolojia Moderno
- Hau nia dalen, Hau nia Identidade
- Forai Musan Ida
- KORRUPSAUN (Tambá lei agora nonok sem razaun)
- KIRIKIL DALAM SEPATU
- Xanana, Belo, Horta.
- DIED FOR THE FREEDOM
-
▼
September
(15)