Monday, October 20, 2025

KAIXA MALE-MALE, nafatin firmi, nafatin ida deit



KAIXA MALE-MALE, nafatin firmi, nafatin ida deit

Hiit Aan mai, Aman Funu Nain
Handi iha nobun, kledik ne
Kledik husi KAIXA MALE-MALE
Hamoris ahi klunu, revolusaun
Hasoru kolonialista hahalok babeur nian.

Komandante Kayrala Xanana
Rai no loro sasin ba Funu
Ran naksulin, sai kadalak oan
KAIXA MALE-MALE, sobu maksatan sira
Hamutuk ita farsa ida, hakat ba Vitoria.

Ohin loron lulik, loron murak ba KAIXA MALE-MALE
Ohin iha ita leet, Asuain funu nain Kayrala Xanana
Ohin sei funu nafatin halakon malisan no hahalok at sira
Ohin KAIXA MALE-MALE, nafatin firmi, nafatin ida deit
Ami agradese, ami respeitu, hein ordem, hein tatuduk.

Ohin Komandante em chefe, mai inagura ita kledik fatin
Male-male la namlele, Male-male la naksobu, Male-male forte
Husi matebian knua laherubi, uma no ahi, rai tasi, we fatuk ai
Maske hasoru tutunmeik, asu siak, laloran no anin shut husi tasibalu
Male-male la namlele, Male-male la naksobu, Male-male forte disididu.

Fo Lisensa ami bolu, Bolu ami bolu,
Mai ó Fitun, mai ó loron, Fanun ba ó Rai,
Mai ó tetuk, mai ó as, husi badak, husi okos,
Husi mama nia mean, MALE-MALE la sura kolen,
To'o aban bainrua, MALE-MALE sei hamriik metin.

Komandante em chefe FALINTIL, Kayrala Xanana
Riska hela letra lulik ba plaka MALE-MALE
Hodi fo onra ba funu, fo onra ba matebian
Omenajen ba funu nain, mak sofre violensia, turtura
Ba mos sira mak isin no ruin, buka lahetan, rate laiha.

Maske ami hatene, ami sai iska ba kolonialista sira,
Husi Vila ba knua to ailaran MALE-MALE determinado
Maske hakat entre Kroat no meik, MALE-MALE a’as wain
Prontu asume konsekuensia oinoin, MALE-MALE lahakiduk
Ba rai LALATAK LAFAEK, BA UKUN AAN RASIK TIMOROAN NIAN.

Kaixa Male-Male, lulik iha mémoria
Forte iha istória, haburas nia vitoria
Ba liberdade, unidade, dignidade Timoran nian
Obrigadu A’as wain, Komandante em-Chefe
Viva Falintil!
Viva Kayrala Xanana!
Viva Kaixa Male-Male!
Viva Timor-Leste!

Baucau, DILI, 18/10/2025
Cristovåo P & Antonio de Sa Ximenes

Puisia ne hakerek ba Kiaxa Malemale iha Baucau, hodi simu komandante em Chefe Falintil Kayrala Xanana, ba asina plaka kaixa Malemale, iha dia 19/10/2025. Deklama puisia ne Antonio iha seremonia asina plaka ne iha baucau.




Berliku, Likurai, dan Liku-Liku


Berliku, Likurai, dan Liku-Liku

Berliku, Likurai, Liku-Liku
Tiga nama yang saling bersatu
Kisah kami terpaut dalam satu cerita
Mengalir bagai sungai tak pernah surut.


Berliku, penuh harapan
Kuat tegar, dan semangat
Kau embun di pagi hari
Kau menghapus sepi.

Berliku, Likurai, Liku-Liku
Tiga jiwa, satu cerita, satu tujuan
Bersinar terang, meski dunia penuh misteri
Bertumbuh bersama, walau hadapi apapun.


Cristo P (Liku-liku)
Kamea aidak hun, 06/09/2023

 


Friday, October 10, 2025

In Gaza (Israel & Hamas) Children do not die for sin

 In Gaza (Israel & Hamas)
Children do not die for sin

Israel & Hamas
Blood no longer asks who is wrong or right
Children lie in the arms of dust
They do not know Hamas, Israel nor etc
Blood no longer knows who is friend, who is rival.
 
In Gaza,
Rockets answer bombs, burns of humanity
The innocent fall, death came without reason
A serious attack for the future of its children
Children who knew nothing of war.

Israel & Hamas
Every bomb that falls
Every rocket that flies
They claim to fight for freedom
But who will fight, for humanity?

Hamas fires
Israel strikes back
And what burns
Is not land
But humanity.

In Gaza,
Children do not die for sin
They die because the world
Has lost its heart. with fire and smoke
Who will fight for peace, when peace has no army?
 
Cristo P
Dili 10/10/ 2025
 
In the name of the children and innocent peoples in Gaza, may the peace agreement sign in Egypt 9/10/25, Israel & Hamas become permanent.

Labarik Feto sira (FUTURU SEI BURAS, ROMAN NO UMANU BA IMI).

 
Labarik Feto sira
FUTURU SEI BURAS, ROMAN NO UMANU BA IMI.
 
Ó fa'an manu-tolun iha estrada ne'ebé nakonu ho rai-rahun,
Ó Troka Ó nia infánsia ho esperansa ne’ebé husi rai-rahun.
 
Labarik-feto sira, moris iha udan no tahu nia leet,
Latauk atu hamnasa, maski mundu nakonu ho leet.
 
Fa'an sasan ba merkadu, lao tuir abo no tian sira ba fila liman,
Folin troka mehi ho paun, maske sira seluk hamnasa basa liman.
 
Balun sente moras, tanis, halerik maibe kontinua la'o,
Balun lakon iha funu nia leet, maske terus nafatin la’o.
 
Labarik-feto sira, imi mak fini moris nian, esperansa ne'ebé buras,
Liberta imi ann tanba injustisa, keta vítima husi mundu laiha buras.
 
Balun ho matan-been subar iha hamnasa nia kotuk,
Barak halo knaar adultu nian iha sira nian kabas kotuk.
 
Balun obriga aan atu sai forte, tanba moe lakohi hare fraku,
Balu uza imi hanesan ferramenta, tanba sirania klamar fraku.
 
Keta husik ema ida, hasai naroman ne'e hosi imi,
Karan ba FUTURU imi BURAS, ROMAN NO UMANU BA IMI.
 
 
Cristo P (likuliku)
Dili, 11 de outubro de 2020
 
Puisia ne hakerek ba loron internasional ba labarik feto sira iha 11 de outubro de 2020

Tuesday, October 7, 2025

La'ós tambá REKONSILIASAUN

 La'ós tambá REKONSILIASAUN

 

Fuan ne’ebé moras no kanek,
halo ran sulin turuk lahotu,
Fuan todan atu fó perdua,
Maibé dame hakat nafatin.
 
Koko atu hakat sente todan,
Liu husi dalan kleuk nakleuk,
Hodi buka dame ne’ebé justu,
Atu hetan naroman ida verdade.
 
Lian fuan “PERDUA” Matius 6:14-15,
Ho fuan taridu, liman nakdedar,
Laos atu haluha buat hirak ne,
Maibé damen mak izizi ba oin.
 
Lia los no verdade tengki mosu,
Maske ó sente moruk atu tolan,
Atu bele kura lalais kanek sira ne
Hodi hakat ba, futuru nabilan.
 
Iha RAI lulik, lalatak lafaek,
Ita aprende moris hamutuk fali,
La'ós liafuan laek REKONSILIASAUN,
Tan ita iha nanis, uma no ahi, biti no lok.
 
 

Cristovão Pereira

Dili, CAVR, 3 outubro 2003

Wednesday, September 10, 2025

Timor oan ida deit

 Timor oan ida deit

 
Habokon iha abut dikin buras
Sanak tula ba ramelau,
Nani ba kablake hakletek ba matebian
Laiha loro monutun ba rai.


Hateke ba tasi feto,
lalatak baku ba tasi mane
Loron ba Rai, Rai ba Loron
Loro iha nia fatin, rai iha nia fatin.


Oequsse to tutuala
Kablake ramelau matebian
Laiha rai fatin ba loro hiit nia aan
Laiha loro fatin ba rai, hatur nia aan.
 
Morten kaibauk
Belak no mamafatin
Hussar talin ida
Luut toba bote kaut ida
Timor oan lisan ida-deit.


Habokon iha dikin abut soe ba mai
Abut ho dikin fo aihan ba isin
Maske ramun soe ba mai hun ida-deit.
 
Habokon iha abut dikin buras
Abut hametin hun, dikin fo mahon ba isin
Fo bukur barai, haforsa abut Iha hun ida.
 
Lisensa rai, husu lu'ut ami a'an ba o
Lisensa loro, husu hakmahan ami a’an ba o
Hafutar ami idadeit, iha inur lalatak LAFAHEK.

Dili 5 Sep 2006
Cristovão PEREIRA

VIOLINU

 

VIOLINU


Ho kalan kmaus, hau halimar ho lian mihis
Hamaluk ho kibukibu, halimar ho nakukun
Haklolo hau nia liman, hodi buka akorde ida
Hamutuk ho Violinu, iha kanananuk solitáriu.


Halulin iha biola talin, ho liman neneik
Hau sente lian kmanek, semo lemo lemo
Hodi dalan ba lian, mak haksumik hela
Hamamar ita klehek, halolo ita kle’un.


Ho kalan fitun, fo nia naroman
Hakmatek ho violinu, ho lian likurai
Halimar iha notas, hanesan hau nia bidu
Hakrobuk ida, iha ritmu tebe-tebe.


Hau liman hakletek, hó korda kmaus
Haktuir melodia, ne'ebé la hetan rohan
Hanesan tasi, mak book a’an la para
Halo hau nia klamar, moris ho inspirasaun.
 

 

Cristovão Pereira
Dili, 20/o4/2024

Teknolojia Moderno (telefoni)

 

Teknolojia Moderno

 

Teknolojia, globalizasaun, ó fó promesa
Maibé imi hamout, umanidade ami nian
Facebook, Instagram, WhatsApp Youtube
Hamoos ami nia kultura, hakotu ami nia família.
 
Apa okupadu, ho notísia Facebook
Ama haksolok, ho grupu WhatsApp
Oan sira hipnotizadu, ho jogu digitál
Orasaun lahatene, lakon etika tradisionál.
 
Teknolojia la’ós inimigu
Mantein morál, mantein fé
Mantein kultura, mantein lisan
Tradisaun labele mate mout
 
Ó halo ami sai atan,
Atan ba likes, atan ba views,
Ó halo ami les matan,
Les matan, ba ilusão digitál.
 
Ó halo ami taka matan,
Taka ba problema, iha uma laran,
Ó halo ami, haluha an,
Haluha katak, ami nia moris iha kultura
 
Moris avansa ho teknolojia, sim
Maibé la haluha, rai o nia a'an
Mantein morál, kustume no lisan
Moris iha mundu reál, ho identidade pròpia!.
 
Cristovão Pereira
Dili 4 Junu 2020

Ó la rona hau nia lian (Mai ita Hapara Diskriminasaun)

 

Ó la rona hau nia lian
Problema mak, ó nia infrastrutura la justu.

Ó hatete, hau la kompleto
Maibé hau nia matenek, kompletu
Ó hare, hau nia ain la la'o
Maibé, hau nia hanoin semo hanesan anin.
 
Hau nia matan, la hare ó
Maibé hau iha kbiit, mak ó la hare
Ó la rona, hau nia lian
Miabé hau direitu, mak ó la bele nega.
 
Hau la heroi, hau la triste ba istória
Maibé hau nia prezensa, ó la bele ignora
Hau la presiza, sente konfortável
Maibé hau iha dalan, diferente ba vitória.
 
Hau la buka ó nia 'ajuda'
Maibé, hau ezize direitu hanesan ema hotu
Hau nia defisiénsia, laós problema
Problema mak, ó nia infrastrutura la justu.
 
Ó dehan, la presiza fo solusaun
Afinal ó nia hanoin, mak iha infeksaun
Loron ida, ita sai defisiénsia
Foin hatene, oinsa iha konsiensia.
 
Para!. Para!. Para!.
Mai ita HAKOTU diferensia 
Mai ita Hapara diskriminasaun
Mai ita dehan lae ba steriotipu


Cristovão Pereira
Surabaya, 08 08 2008

 

 

Reza husi ami. (abril inundasaun & covid19)

 Dadolin ida-ne, hakerek momentu, udan boot akontese inundasaun iha Timor laran hotu, inklui Covid 19 ataka mundu tomak afeta to Timor. Uma barak no infrastrutura estragadu (ponte, dalan, eletrisidade). Ameasa seguransa alimentár. Governu implementa medidas restritivas, hanesan (lockdown) parsial iha Dili no zona balun. Proibisaun ba viajen local no internasionál no regulasaun ba karantina. Situasaun ne, Timor oan barak mak afetado, balun lakonsege salva, ha parte tasi tolu Dili ema balu sulan deit iha uma laran, hamlaha to husik iis. Dalan kintu kantu taka hotu, defisil halo movimentu buka moris to ema hamlaha. Iha Abril 2021, Timor-Leste enfrenta tempestadu kriza duplu, COVID-19 ho inundasaun grave, ne’ebé afeta saúde, ekonomia, no moris diáriu povu nian.

 

 Reza husi ami.

 
Nai,
kareta mesak prado
movimento parado
corona mos parada
ema sira parado.
 
Nai,
be nakonu kintu kantu
udan taka dalan kantu-kantu
corona tun sae kanta
ami labele tau kantiga.
 
Nai,
corona hafuhu ami
masker bokon hotu
ami sulan uma laran
maske hamalaha.
 
Nai,
ho fos lata rua
sulan uma laran
la to loron rua
balun husik is.
 
Kuitado Nai,
ami laran metan
kareta vidru metan
hateke ema metan
tun sae olku metan.
 
Nai,
karik iha bobar
kleuk no fukun ruma
halolo hela ba
kore hela ba.
 
 
Cristo P (Likuliku)
Lidun Kamea
14/4/2021

30 de Agostu – Votu Sagrado (lian tetum(

 

30 de Agostu – Votu Sagrado
 
Esperitu ida, votu ida, prego ida,
Husi kabine votasaun justisa hahú,
Disidi destinu, konkista independénsia.
 
Referendu, 30 fulan Agostu ’99,
Husi kaixa votu, povu determina,
Hili liberdade, ka hela kolonizadu.
 
Ho esperansa no konfiansa,
Firmi lahakiduk hakat ba votasaun,
Hasoru terror, husi kilat ibun mei’k.
 
Maski milísia amiasa iha fatin hotu hotu,
Forma iha fatin, hodi fo votu sagrado.
Referendu, mak odamatan ba liberdade.
 
30 de Agostu, loron sagrado,
Kaixa votu, testemunya silensiuza,
Votu sagrado, ba Maubere nia futuru.

Cristovão Pereira (likuliku)
Makasar RI, 30/08/1999
 
 

RAMELAU

RAMELAU, O FOHO LULIK


Ramelau, o foho lulik
Anin nia hú, husi fatuk nia let
Hanesan labarik sira, koalia lapara
Hodi knanoik, no istoria uluk.
 
Ramelau, o foho lulik
Wainhira udan, fo nia turuk
Rona ema tanis, lun turuk
Husi inan, labarik, katuas no ferik.
 
Ramelau, o foho lulik
O sasin, ba sofrimentu
Iha o a’an, hafalun o emar
Ho domin no haksolok.
 
Ramelau, o foho lulik
hakletek husi lolon, to o tutun
hakerek istória, funu no vitoria
O a’as wain, iha rai lalatak lafaek.

Ramelau, o foho lulik
Lulik husi lisan, Timor oan nian
Subar ema, husi ahi no tiru
To udan rai tarutu, o hamahon ami
 
Ramelau, o foho lulik
Iha o leten, hakerek istoria
Hateke hetan fatuk, mina no kafe
Marka rikusoin, timor oan nian.
 
Ramelau, O foho lulik
Mahon habokon, loro hiit nia aan
Iha O isin, fo roman osan mean
Ba oan Timor, iha rai ilas lafaek.
 
 
Cristovão PEREIRA (Likuliku)
Hatubeliku 12 Desembru 2003


Pensaun Vitalísia

Pensaun Vitalísia

 

Pensaun Vitalísia!
Nia tur sadere iha kadeira poder nian,
Enkuantu nia hakilar tun sae ba povo,
Katak “ami servisu ba nasaun!”.
 
Pensaun Vitalísia!
Susu rai bokur, povo nia isin bokur,
Kabun bosu nakonu ho povu nia ran,
Nia hamnasa kroat hanesan surik tutun.
 
Pensaun Vitalísia!
Nia la’o dólar hanesan samea metan,
Ninia nanál sanak, promessa rihun rahun,
Ninia liafuan midar, nakfilak ba veneno.
 
Ospitál aimoruk la iha, eskola la iha livru,
Traktor at, ikan lakon, Pensaun Vitalísia sai bokur,
Povu kuda governu sosa, nudar slogam deit,
Pensaun Vitalisia, halo rasik Lei ba nia aan rasik.
 
Ó Rai Timor! Ó Rai lalatak Lafaek!
Ó Maubere oan! Ó povu ki’ik no mukit
Pensaun nia la hamoris Ó nia moris,
Maibé marka hela fitar, halo Ó ran turuk lahotu.
 
Matebian uma ahi, lulik rai lulik, Loro no Rai,
Rona hela ba, ami halerik husi dadolin ida ne,
Ami intrega Pensaun Vitalisia ba imi liman,
Ami ema laek, ami folin laek, tetu hela ba.
Nai, Sekarik dadolin ne lalós, Perdua ami ba.
 
 
Cristo P (takamatan)
Dili, 4 Maiu 2009

Teknolojia Moderno

 

Teknolojia Moderno

 

Teknolojia, globalizasaun, ó fó promesa
Maibé imi hamout, umanidade ami nian
Facebook, Instagram, WhatsApp Youtube
Hamoos ami nia kultura, hakotu ami nia familia.

Apa okupadu, ho notísia Facebook
Ama haksolok, ho grupu WhatsApp
Oan sira hipnotizadu, ho jogu digitál
Orasaun lahatene, lakon etika tradisionál.


Teknolojia la’ós inimigu
Mantein moral, mantein fé
Mantein kultura, mantein lisan
Tradisaun labele mate mout

Ó halo ami sai atan,
Atan ba likes, atan ba views,
Ó halo ami les matan,
Les matan, ba ilusão digitál.

Ó halo ami taka matan,
Taka ba problema, iha uma laran,
Ó halo ami, haluha an,
Haluha katak, ami nia moris iha kultura

Moris avansa ho teknolojia, sim
Maibé la haluha, rai o nia a'an
Mantein moral, kustume no lisan
Moris iha mundu real, ho identidade pròpia.

 

Cristovão Pereira
Dili 4 Junu 2020

Hau nia dalen, Hau nia Identidade

 

Hau nia dalen, Hau nia Identidade

 

Ha'u nia rain, rain Timor
Husi rai ida inur, klamar lafaek
Hahu husi tutuala, to Oequse
Hamutuk ramelau kablake matebian.
 
Husi Timor to Portugal, iha CPLP
Hakmahan ida dalen Portuguese
Husi foho tun fehan, liu tasibalu
Hakrobuk hamutuk familia Lusofonia.
 
Hau nian dalen, ba ami nia rain
Hau Timor-oan, dalen Tetun
Hau nia lian, hau nia identidade
Hau nia identidade dalen Tetun.
 
Hau dalen Tetun, dalen rai nain
Ho lian seluk Portuguese, dalen tasibalu
Hamutuk ida dalen offisiál Timornian
Hodi semo lemo, marka lian hamutuk.

 


Cristovão PEREIRA (likuliku).
Dili, 25/02/2025

Tuesday, September 9, 2025

Forai Musan Ida


Forai Musan Ida

Mama... Ó iha ne'ebé?
Forai musan, ai-musan ki’ik
Istória ne’ebé semo, husi leet
Halo matawen, turuk lapara
Ó husik uma mamuk, rai nakukun.

Ha’u nia ain ki’ik, susar atu la’o
Hau nia liman kiik, seidauk kaer metin
Hanoin Ó liman ne’ebé, sepre fó hán hau
Ha’u la rona tia ó lian, avo dehan ó sei toba
Hau ba mama nia toba fatin, hakarak hare mama.

Mama... Ó iha ne'ebé?
Hau hamlaha ona, hau sente hamrok
Avó-feto, mak sempre iha hau sorin
Truka mama nia fatin, ne’ebé husik hela
Mama, fuan ne tristi, mama bá ladehan hau.

Iha kalan, wainhira matan ne dukur
Teki-teki rona Ó lian, besik mai ha’u
Bainhira hau loke matan, rai ne mamuk
Avó dehan "Ó toba ona", aban mama mai fali
Ho deit aifunan ida, hase mama iha hau nia hader.

Mama Ó iha dook, hanesan fitun dook iha kalohan
Liman lolo husu Ó, atu kous no hadomin netik hau
Dalaruma ho aifunan, hau liu husi o taba fatin
Hakarak ba kaer ba Ó liman, maibé mamuklos
Mama tula netik liman mai, maibe o nonok hela.

Mama... Ó iha ne'ebé?
Toba hakmatek ba, hamutuk ho Anjo no Santo
Ó mak hau-nia is moris ba, hau nia respirasaun
Ó mak ahiknuluk, sempre fo lakan hau nia dalan
Mama hau hadomi Ó.. Mama… hau hadomi Ó..



Cristo P (Likuliku)
Dili, 20/02/2010

Dadolin ne inspira husi istoria mak roan husi ibun ba ibun.

KORRUPSAUN (Tambá lei agora nonok sem razaun)

 KORRUPSAUN

Tambá lei agora nonok sem razaun


Iha rai ida ne, nakonu ho ilusaun,

Nia komesa buka halo  korrupsaun,
Povo hein hela oinsa foti desizaun.
 
Nia buka ukun ho ambisaun,
Distroi timor monu ba eskuridaun,
Timor oan sai kiak iha nia nasaun.
 
Nia koalia, oin-oin hanesan devosaun,
Nia dehan, nia mak hodi salvasaun,
Afinál nia mak diabu halo traisaun.
 
Iha nia bolsu nakonu osan ilegál,
Povu hein hela bainhira justisa finál,
Afinál Korrupsaun koalia deit iha nanál.
 
Hakilar nafatin kontra korrupsaun,
Atu ita labele monu ba kolusaun,
Haforsa rai ne atu laiha destroisaun.
 
Mai ita kik boot iha uniaun,
Korrupsaun naok ita nia jerasaun,
Tambá lei agora nonok sem razaun.
 

 

Cristo P (likuliku)
Dili, 6 Oktober 2008

Wednesday, September 3, 2025

KIRIKIL DALAM SEPATU

 

KIRIKIL DALAM SEPATU

 

Kirikil dalam sepatu, menusuk langkah,
Mengganggu jalan, Pak gemetar.
 
Di segala ruang sidang, menabur kata manis,
Namun di Bumi Timor-Leste peluru berbicara.
 
Setiap desa dibakar, setiap ladang ditutupi asap,
Anak-anak kehilangan orang tua, mengalir air mata.

Tentara datang, menginjak dengan sepatu,
Meninggalkan jejak darah, tubuh tergeletak.
 
Kirikil kecil di dalam sepatu, tak bisa dibuang,
Kecil tubuhnya, besar artinya, selalu bergema.
 
Kirikil dalam sepatu, Alatas berjalan pincang,
Kirikil dalam sepatu, diplomasi menjadi pincang.
 
Diplomasi membungkam rakyat, krikil meghalan,
Ingin menghapus sejarah, namun sejarah menolak.

Saat akan timba segera, kirikil menjadi tanda,
Kebenaran akan tiba, Timor-Leste MERDEKA.
 
 
Cristovão Pereira (likuliku)
Kalimantan 19 Agustus 1997

Xanana, Belo, Horta.

 

Xanana, Belo, Horta
Roman tolu iha memoria nakukun

 

Iha kalan nakukun husi kolonialista nia ukun,
Xanana mosu hanesan roman iha kalan nia le’et,
Ho FALINTIL, Povu, Juventude hakat hamutuk,
Muda desesperu fo esperansa Independesia.


Xanana, Belo, Horta,
Roman tolu iha memoria nakukun.
Xanana, Belo, Horta,
Fo roman iha kalan nian nakukun.

 

Ramos Horta, loriku rai nain, semo lemo lemo,
Hodi lia rekadu, rekado matawen, rekado nakukun,
Haklaken ba rai hotu, haklaken husi tilun ba tilun,
Ibun lian povu nian, husu justisa kore fukun no bobar.

 

Xanana, Belo, Horta,
Roman tolu iha memoria nakukun.
Xanana, Belo, Horta,
Fo roman iha kalan nakukun.

 

Nai Lulik amu Bispo Belo, bibi atan laran kmaus,
Maske hasoru ahu nain, asufuik, Belo iha oin,
Maske rai nakukun, rai lakan, Belo nunka se’es.
Bibi atan laran diak, sempre buka nia bibi sira,

 

Xanana, Belo, Horta,
Hakat ida ho Povu Timor oan.
Xanana, Belo, Horta,
Hakat ona ba Libertasaun.



Cristovão PEREIRA

Dili, 13 Juñu 2002

Tuesday, September 2, 2025

DIED FOR THE FREEDOM

 

DIED FOR THE FREEDOM


In the land of silence,
Rest the combatants,
Who fell on the frontline.

We died for the freedom,

Our bodies torn by torture,
Our souls stabbed by bullets.

Scarred by violence,
Women were violated,
Children who lost their parents.
 
Timor-Leste in our soul,
Many were massacred,
Others enslaved by war.

This land is sacred,
This people are sacred,
Timor-Leste, never be sold.

A rooster crow in up mountain,
Will still crow loudly, with courage,
For INDEPENDENCE, we no retreat.


Cristovão PEREIRA (likuliku)

Dili, UNTIM 23 June 1991

Friday, August 29, 2025

30th of August – A Sacred Ballot (lian ingleza)

 

30th of August – A Sacred Ballot

 

One soul, one vote, one nail
From the voting booth, justice began,
To determine destiny and independence.


Referendum, August 30th, ’99
From the ballot box, the people decided,
Choosing freedom, or remaining colonized.

With optimism and full of hope
Moving confidently toward the vote,
Through terror and the threat of weapons.
 
Even though militias spread terror in all side
The referendum, the doorway to independence.
Firmly we delivered the sacred vote.

This August 30th, ’99, the holy vote
The ballot box, a silent witness,
A sacred ballot, giving the Maubere FUTURE.
 

Cristovão Pereira (likuliku)
Makasar RI, 30/08/1999

 

 Poeizia ne, hakerek iha Jurnál Vanguarda no Militansia iha Setembru 1999. Iha 2004 deklama iha Darwin hamutuk ho eskritor internasionál sira.


Tuesday, August 26, 2025

Makerek

 

Makerek

 

Makerek ne oinsa, makerek mak ne’ebé?

makerek iha arte hahu mai dahuluk.

 

Maske hau makerek, liman la makerek,

isin mak makerek, hahalok la makerek.

 

Hori otas hori wain, abo beala sira

Huhu halo makerek, halo arte iha isin.

 

Makerek ne iha furak, makerek iha kmanek

Iha lolon ho makerek, fo matak ba nia lolon.

 

Makerek agora barak, halo rai ne sai makerek

Kuidadu ho makerek, tan sira gosta makerek.

 

Sira nia hakerek, makerek rihun rahun

Wainhira ita rekere, koalia sai makerek.

 

Fitun fulan loron, hare sira nia makerek

Ami nian makerek, lahanesan nia makerek.

 

Dili, 20, 11, 2020

Cristovão Pereira

 

Puizia ida-ne, hakerek fo apresiasaun ba loron arte tatoagen. Ne atu dehan, isin makerek ho tato, labele generaliza katak ne kriminozu, laos mau hais, maibé ne arte. Tatuagen (iha Tetun "Tato" ka "Tatu") iha Timor-Leste nia kultura la'ós de'it dekorasaun, maibé simbłu importante ho signifikadu profundu ba ema idaidak.

Celebrasaun ne’e momentu ida halo edukasaun kona-ba istória no signifikadu tattoo iha kultura sira. Uluk, tattoo ema dehan ne rebelde ka ligasaun ho grupu mafia kriminozu sira. Maibé, tattoo nudar espresaun arte nian no identidade pessuál. Loron Mundial Tatoo nudar momentu atu selebra diversidade no libertade atu espresa an liuhusi arte iha isin.

Istória tattoo nian eziste ona desde tinan rihun liuba molok Kristu, ne'ebé hetan prova husi mumi-mumi tuan iha Egitu no Ötzi iha Alpen ne'ebé iha tattoo. Tattoo uza ona iha kultura tuan sira-nia laran hanesan simból estatutu, brani, orgullu, no até protesaun espirituál, hanesan iha nasaun Mentawai, Dayak, no Polinézia. Liafuan "tattoo" mai husi lian Tahiti nian, "tatau," ne'ebé signifika "marka".

Referensia;

https://anahata.ink/id/blog/sejarah-tato-dari-jaman-dahulu-hingga-sekarang

https://elib.unikom.ac.id/files/disk1/527/jbptunikompp-gdl-abdullahfi-26336-7-unikom_a-i.pdf

 

 

 

Monday, August 25, 2025

Ami Ema Tos Nain



Ami Ema Tos Nain

Ami limán kaer ba insada
Ami nia kaneta mak aisuak
Ami nia kadernu mak tos
Ami hakerek istoria tos nain.

Nudar to’os nain
Nafatin fila o rai
Namaluk husi udan
Nanuk fo nia bokur.

Wainhira to koelleta
Wain ho esperansa
Hato agradese ba Nai
Halibur aihoris tasak.

Husi liman fuan sanulu
Hakmahan ba ami nia tos
La buka tane liman ba sira
Lao hamutuk, tane malu.

Ho kmanek tos nain nian
Ho lian ne'ebé la ko'alia
Husi loron loke pájina foun
Husi udan no mahoben.


Cristovão Pereira (Lisadila), 20/01/2001

Mulheres

 

Parem com a violência!

 Mulheres
Tu és o fogo que nunca se apaga,
Dançando entre o frio da noite,
Aquecendo cada canto vazio.


Mulheres
Também és a terra paciente,
Cultivando sementes de esperança,
De pé firme entre tempestades.


Mulheres
Teu corpo, poema mudo,
Brilha na escuridão,
Eterno como a lua.


Todos os maridos,
Parem com a violência!
Parem! Parem! Parem!

Parem com a violência!


Cristovão Pereira
5 de Outubro de 2012

KUIDADU LAFAEK RAI-LI’UR

 

KUIDADU LAFAEK TASIBALU

 

Iha rai lulik nee, PAPA handiin mai
Roman loke dalan, iha rai Lalatak lafaek
Ho biban no leet, Aman Santo hakbesik
Ami hahi’i hamtauk, banati tuir dutrina.

 
Iha inur lalatak lafaek, loro hiit aan sae
Iha papa nia bensaun naksulin ho grasa
Ho kbiit santo Papa, haboot ami hakat
Santo Papa Nai Lulik, halulik Rai Timor.
 
Ho O liman lulik, ho O kbiit wain
Husi O naran Santo, ami hakruk hanai
Ho O nia kbiit, kmanek ami banati
Husi O nia hamnasa, kore fukun, kore bobar.
 
Ami nobun, husi rai lalatak lafaek
Solok simu Ita, hakruk hiit tais ninin
Ami husu ita mahan, hamahan ami fuan
Ho Ita nia Grasa wain, hamorin oan Timor.
 
Husi ó nia mamenok
Ho lian fuan kmanek
Ba ami ema kmook
Bali ami nia kanek
Hametin, aminia hamkadak.
 
Lia Knanoik hatoo ba ami
Imi nia fiar mak imi nia kultura”
“kuidadu ho lafaek tasibalu
Nanoik mak nakonu ho figurativu
Lia fuan mak sulin ho metáfora.
 
Ho PAPA nia roman ksolok
Halo ami metin hamrik,
Maske ami hotu makiak
Forte hasoru, laloran selok
Atu ami labele lao kleuk
 
 
Becora, 24/10/2024
Cristovão Pereira, (Likuliku)